Cụm cứ điểm Hồng Cúm (Phân khu Hồng Cúm), Quân đội Pháp đặt mật danh là Isabelle. Với vị trí quan trọng trong phòng ngự phía Nam của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, là cánh cửa hậu để Quân đội Pháp rút chạy sang Thượng Lào nếu thất bại. Do đó, Hồng Cúm được Quân đội Pháp bố trí binh lực, hoả lực mạnh để bảo vệ. Tại đây đã diễn ra những trận đánh cam go, quyết liệt giữa quân ta và quân Pháp, trong đó đã ghi nhận rất nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm, sáng tạo, góp phần tạo nên chiến thắng của chiến dịch. Một trong số chiến sĩ đó có Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Đình Hồ.
Đặng Đình Hồ (1925 -2004), sinh ra và lớn lên tại xã Phong Thịnh, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An (nay là xã Cát Ngạn, tỉnh Nghệ An), vùng đất, thiên nhiên khắc nghiệt gió Lào, bão biển, dân nghèo nhưng giàu truyền thống cách mạng. Cha mẹ mất sớm, em trai bị chết đói, thân phận mồ côi để kiếm sống khi còn rất nhỏ Đặng Đình Hổ đã phải chăn trâu, cắt cỏ thuê. Cách mạng tháng Tám thành công, mở ra chân trời mới tươi sáng cho chàng thanh niên Nguyễn Đình Hổ. Ngay sau đó nền độc lập của dân tộc lập tức bị đe dọa bởi cuộc xâm lược lần thứ hai của người Pháp. Đặng Đình Hồ trực tiếp chứng kiến tội ác của thực dân Pháp khi làng quê bị tàn phá, anh em xóm làng bị giặc giết hại. Để bảo vệ quê hương năm 1950, Đặng Đình Hổ đã tham gia nhập ngũ quyết giết giặc bảo vệ quê hương, đất nước. Cuộc chiến đã đưa chàng thanh niên xứ Nghệ tham gia nhiều trận đánh lớn như trận Đồi Mồi (chiến dịch Hòa Bình), trận Lạc Quần (chiến dịch Hà Nam Ninh), trận Tuy Lộc Thượng ở tỉnh Ninh Bình… Từ người lính xung kích, sau 4 năm trận mạc Đặng Đình Hồ đã trưởng thành nhanh chóng. Năm 1954 khi tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, Đặng Đình Hổ giữ cương vị là Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 418, Trung đoàn 57 trưởng thành từ chiến sĩ xung kích trực tiếp tham gia trận đánh Hồng Cúm. Với tinh thần “Quyết đánh, quyết thắng” chiến đấu hăng hái, dũng cảm, linh hoạt, táo bạo, đã nổ súng là kiên quyết xung phong tiêu diệt quân Pháp. Đồng chí đã cùng đồng đội kiên trì bám trụ trận địa chiến đấu đến cùng với quân Pháp, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Những ngày cuối của trận đánh, ngay cả khi Đặng Đình Hồ bị thương vào mắt phải, tay phải, đồng chí vẫn giữ sức mạnh “Nhanh như sóc, mạnh như hổ” mà đồng đội phong danh.
Năm 1953, sau 8 năm kháng chiến, hình thái chiến tranh trên mặt trận Đông Dương đã thay đổi. Từ thế chủ động phòng ngự Quân đội Việt Nam chuyển sang phản và tấn công. Chiến cuộc Đông - Xuân 1953 -1954 với các chiến dịch lớn: Chiến dịch Tây Bắc (12/1953), Chiến dịch Trung - Hạ Lào (12/1953 - 5/1954) Chiến dịch Bắc Tây Nguyên (01/1954 - 02/1954). Để ứng phó và nhằm tạo một đòn quyết định với Quân đội Việt Nam, Na Va tổng chỉ huy Quân đội Pháp đã cân nhắc kỹ lưỡng và đến ngày 20/11/1953, Na Va cho quân nhảy dù xuống đánh chiếm Điện Biên Phủ. Chọn Điện Biên Phủ thành điểm quyết chiến chiến lược. Đây là một quyết định chiến lược cực kỳ quan trọng của Na Va.
Sau khi quân Pháp nhảy dù xuống Điện Biên Phủ, Tổng Quân Ủy nhận định: “Trước sự uy hiếp của ta, quân Pháp phải bị động đối phó, phải phân tán một bộ phận lực lượng cơ động lên Điện Biên Phủ để yểm hộ cho Tây Bắc, che chở cho Thượng Lào, phá kế hoạch tiến công của ta, quân Pháp nhảy dù xuống Điện Biên Phủ căn bản là có lợi cho ta”
Trước tình hình chiến sự có sự chuyển biến mới. Bộ Tổng Tư lệnh hạ lệnh cho các đơn vị chủ lực gấp rút tiến công tiêu diệt quân Pháp ở Lai Châu, đồng thời tiến vào bao vây Điện Biên Phủ. Ngày 20/11/1953, Trung đoàn 57 - Trung đoàn của Tiểu đoàn phó Đặng Đình Hồ và Trung đoàn 9, Đại đoàn 304 hành quân từ Thanh Hoá về Ngọc Lặc, Vạn Mai, Suối Rút, rồi theo đường 41 lên Mộc Châu, tiến vào Điện Biên. Đến đêm ngày 25/12/1953, Đại đoàn 304 đến bến đò Chi Chủ ở Phú Thọ. Tại đây, hàng trăm thuyền bề mảng của đồng bào địa phương đã tập trung để đưa các chiến sĩ Đại đoàn 304 qua sông, sau đó các chiến sĩ được lệnh hành quân vào một khu rừng rậm trú ẩn ở đó. Đến ngày 05/01/1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm các chiến sĩ Đại đoàn 304 ngay tại khu rừng trú quân.
Sau khi phân tích tình hình giữa ta và quân Pháp, Đại tướng cho biết quân Pháp có khả năng đánh lớn ra vùng tự do của ta. Bộ quyết định điều động thêm lực lượng lên Điện Biên Phủ, quyết tâm đập nát cái Tập đoàn cứ điểm chiến lược của Na Va. Đại tướng trực tiếp hạ lệnh cho Đại đoàn 304:
“Điều động ngay Trung đoàn 57 lên Điện Biên Phủ. Trung đoàn 9 tiếp tục làm nhiệm vụ ở Phú Thọ, đảm bảo an toàn tuyến sau của mặt trận. Đại đoàn chuẩn bị cho Trung đoàn 57 hành quân gấp để kịp tham gia chiến đấu”
Lúc này Đặng Đình Hồ cùng các chiến sĩ thuộc Trung đoàn 57 lập tức lên đường, nhằm hướng chiến trường Điện Biên Phủ, tiến vào khu vực phía Đông Hồng Cúm. Đang trên đường hành quân Trung đoàn 57 được lệnh cho Tiểu đoàn 418, tiểu đoàn của đồng chí Đặng Đình Hồ nhanh chóng lên trước cùng đơn vị bạn ở phía Bắc tham gia kéo pháo. 21 chiếc ô tô vận tải chở nhanh cả tiểu đoàn lên chiến trường, Một cuộc hành quân có một không hai đối với những người lính chân đất. Đến km 60 thì xe dừng lại trên đường 41. Xe vừa dừng thì tham mưu trường Đại đoàn 304 - Nam Long và Trung đoàn trưởng Nguyễn Cận đã đợi sẵn. Tham mưu trưởng nói ngắn gọn: “Các đồng chí chỉ nghỉ một chút thôi. Ta phải bắt tay vào kéo pháo đến trận địa ngay đêm nay”
Các chiến sĩ Tiểu đoàn 418 chứng kiến nhiều pháo lớn phối hợp chiến đấu, các chiến sĩ suýt xoa sung sướng: “Phen này pháo binh Việt Nam sẽ nện cho Na Va một trận ra trò đây”
Nói là cuộc hành quân bằng cơ giới nhưng trên con đường 41 mới mở rộng, các chiến sĩ phải vượt qua đèo cao, dốc dài, những quãng khe suối lầy lội, những hố bom đạn của quân Pháp đánh phá, nên ai nấy đều thấm mệt nhưng đều chung một ý nghĩ duy nhất “Bằng mọi giá phải đem được pháo vào trận địa!”
Trời vừa tối, các chiến sĩ tỏa xuống chân đồi Nà Tấu bắt tay vào dây tời, sau 2 ngày cả 04 khẩu pháo 105mm đã nằm gọn trên trận địa. Cả tiểu đoàn vừa tản ra quanh trận địa hút điếu thuốc đã nghe một mệnh lệnh đột ngột:“Kéo pháo ra! chúng ta phải kéo pháo ra ngay đêm nay, đảm bảo an toàn cho pháo như lúc kéo vào!”
Quân lệnh như sơn, các chiến sĩ bắt tay vào việc kéo pháo ra, kéo vào đã khó khăn gian khổ, kéo ra con khó khăn gấp bội phần. Xong các chiến sĩ đã kiên trì, quyết tâm hoàn thành đến ngày 27/01/1954, 04 khẩu pháo 105mm đã ra khỏi trận địa giấu kín trong các khu rừng rậm rạp.
Sau này mọi người đã rõ lý do kéo pháo ra chính là sự chuyển hướng tài tình về chủ trương và phương châm tác chiến của Bộ chỉ huy chiến dịch. Tình hình quân Pháp ở Điện Biên Phủ có thay đổi chúng tăng thêm binh lực và bố trí thêm nhiều cụm mạnh, hệ thống phòng ngự của chúng được củng cố vững chăc hơn.
Xong việc kéo pháo ra, Tiểu đoàn 418 được lệnh án ngữ cửa rừng Hồng Lếch. Ngay ngày hôm sau, ngày 06/02, quân Pháp cho 02 tiểu đoàn Âu-Phi từ Mường Thanh kéo ra chia làm hai cánh tiến vào khu vưc Đại đội 60 của Tiểu đoàn 418. Một cánh đánh vào trước mặt, cánh kia lợi dụng sườn đồi cao vùng ra đằng sau định bao vây cả hai đại đội. Để quân Pháp tiến gần, Trung đội 27 ở phía trước do Đại đội phó Nguyễn Tư và Trung đội phó Thìn chỉ huy tiến ra đánh giáp lá cà. Sau nhiều đợt giằng co, quân ta đã tiêu diệt được phần lớn quân Pháp, buộc chúng phải rút lui. Lúc này, ở phía sau đại đội hạ lệnh cho đồng chí Đặng Đình Hồ dẫn tiểu đội bất thần thọc vào mũi tiến của quân Pháp ở phía sườn đồi cao. Hai khẩu trung liên của đại đội từ trên cao quét xuống. Các chiến sĩ nuôi quân vừa gánh cơm ra cũng đặt gánh, dùng lựu đạn ném xuống đầu giặc buộc chúng phải rút lui. Ngay tối hôm đó, Bộ Chỉ huy Chiến dịch gửi điện khen và quyết định tặng thưởng 25 Huân chương Chiến công cho cán bộ và chiến sĩ Trung đội 27. Đây là đơn vị của Đại đoàn 304 lập công đầu tiên tại chiến trường Điện Biên Phủ. Ngày hôm sau, ở phía Đông Hồng Cúm, Đại đội 18 thuộc, Tiểu đoàn 265 cũng đánh tơi bời một Tiểu đoàn của quân Pháp thọc vào gần bản Hủi. Trận đầu tiên tham gia đánh quân Pháp ở Điện Biên Phủ, đồng chí Đặng Đình Hồ được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì.
Sau trận đánh, Trung đoàn 57, Đại đoàn 304 nhận nhiệm vụ đào một đường hào chung quanh cụm cứ điểm Hồng Cúm (Phân khu Nam), từ đó đào những chiến hào vào 3 cứ điểm A, B, C để đưa hỏa lực vào gần kiềm chế pháo binh của Pháp và khi có điều kiện thì tiêu diệt các cứ đểm của chúng. Lúc này, Đồng chí Đặng Đình Hồ trở thành Trung đội phó Trung đội dũng sĩ của Trung đoàn 57 nhận nhiệm vụ phối hợp với đại đội bạn đánh sở chỉ huy Pháp ở khu C. Đêm đêm các chiến sĩ từ các nơi trú ẩn kéo ra chung quanh Hồng Cúm theo những cọc lô tiêu đã cắm sẵn, cứ 3m một người, khoét hố cá nhân rồi nối lại thành chiến hào. Đêm đào ngày nghỉ, đồng chí Đặng Đình Hồ cùng đồng đội đào 10 đêm liền không ngừng nghỉ, đến đêm ngày 23/3/1954, giao thông hào và chiến hào của Trung đoàn 57 đã hình thành một trận địa liên hoàn siết chặt quanh Hồng Cúm, cắt rời cứ điểm này với phân khu Trung tâm, chấm dứt việc hạ cánh của máy bay trên đường băng tại đây. Quân Pháp nhiều lần đánh ra đều bị quân ta đánh bật trở lại. Trừ việc chi viện bằng hỏa lực từ xa cho khu trung tâm, những hoạt động khác bằng bộ binh, cơ giới của quân Pháp tại Hồng Cúm đều bị loại trừ.
Ngày 30/4/1954, Đại đội 60 của đồng chí Đặng Đình Hồ nhận nhiệm vụ đánh vào mũi chính Hồng Cúm khu C. Cuộc đánh lấn này của trung đoàn 57 diễn ra quyết liệt, Đặng Đình Hồ phụ trách trung đội phó trung đội Dũng sĩ của trung đoàn, vinh dự được nhận nhiệm. Từ mũi chiến hào anh dẫn đầu tổ mũi nhọn tiến vào Khu C. Quân Pháp ở Khu A và Khu B tập trung súng cối 81mm và cối 120mm bắn chặn kết hợp với pháo binh từ Mường Thanh bắn tới tấp nhưng đồng chí Đặng Đình Hồ cùng các chiến sĩ trong tổ mũi nhọn không chùn bước đã thọc sâu vào cứ điểm. Cuộc giáp chiến diễn ra ác liệt, hai bên đều sử dụng thủ pháo, tiểu liên, lưỡi lê quân Pháp bị diệt một bộ phận, số còn lại lợi dụng chiếc cầu chìm giữa sông Nậm Rốm chạy sang Khu A. Sau trận đánh đơn vị được vinh dự nhận lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” của trung đoàn trao.
Nửa đêm ngày 01/5/1954, cơn mưa đạn pháo đồng loạt trút xuống Hồng Cúm. Các trận địa pháo, các cỡ hỏa lực của đại đoàn tập trung bắn mãnh liệt vào khu sở chỉ huy và khu pháo binh Hồng Cúm. Tiểu đoàn của đồng chí Đặng Đình Hồ chia làm hai mũi mở cuộc tấn công vào khu C, mũi chính do Đại đội 60 phụ trách đánh vào phía Đông Bắc, mũi phụ đánh vào phía Đông Nam. Đồng chí Đặng Đình Hồ cùng các chiến sĩ trong đơn vị mình gan dạ, dũng cảm bí mật bám sát hàng rào, phá dây kẽm gai đánh bộc phá mở cửa vào, dùng súng ĐKZ bắn sập hai ụ đại liên. Trong khi đó, trung đội bộc phá của đơn vị bạn đánh mấy chục quả bộc phá nhưng không mở xong cửa đột phá, do bãi dây thép gai quá dày, cửa đột phá mở hơi lệch hướng. Hỏa lực của quân Pháp lúc này tập trung bắn vào hướng cửa mở nhằm ngăn chặn đường tiến của ta. Nhiều chiến sĩ của Tiểu đoàn 418 đã anh dũng hy sinh.
Trước tình thế đó, đồng chí Đặng Đình Hồ đề nghị đại đội xin lên đánh thay, nhưng bộc phá hết, phải chờ. Mặc dù bị thương vào mắt phải và tay phải nhưng đồng chí vẫn kiên quyết ở lại chỉ huy đơn vị chiến đấu đến cùng với quân Pháp. Khi bộc phá được đưa lên, đồng chí Đặng Đình Hồ chỉ huy đồng đội đánh cửa mở, phá các lớp rào dây thép gai, tạo điều kiện cho đồng đội xông lên, đánh thẳng vào tung thâm. Tinh thần chiến đấu của đồng chí Đặng Đình Hồ góp phần cổ vũ toàn đơn vị hăng hái chiến đấu, đến 2 giờ sáng ngày 01/5/1954, quân ta đã làm chủ gần hết khu C, loại khỏi vòng chiến đấu khoảng 30 tên lính Pháp. Số binh lính Pháp còn lại rút vào cố thủ trong các ụ súng và chiến hào cuối cùng dọc bờ sông. Đúng 24 giờ ngày 07/5/1954, quân ta đã tiêu diệt và bắt sống toàn bộ quân Pháp ở Hồng Cúm.
Trong các trận đánh nói chung và đặc biệt trong trận đánh ở cứ điểm Hồng Cúm trong chiến dịch Điện Biên Phủ, đồng chí Đặng Đình Hồ luôn là tấm gương sáng về tinh thần chiến đấu dũng cảm, linh hoạt, táo bạo, lập công xuất sắc. Đồng chí Đặng Đình Hồ còn rất chịu khó học tập, rèn luyện. Bị thương, hỏng mắt phải và tay phải yếu, đồng chí vẫn kiên trì tập bắn tay trái và đã thành công. Sau chiến dịch Điện Biên Phủ, Đồng chí Đặng Đình Hồ đã được tặng thưởng hai Huân chương Chiến công hạng Nhì, 07 lần được tiểu đoàn, trung đoàn, đại đoàn khen và bầu là Chiến sĩ thi đua của Trung đoàn 57. Ngày 07/5/1956, đồng chí Đặng Đình Hồ được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.