Trong dòng chảy sôi động của đất nước bước vào kỷ nguyên mới, Điện Biên - vùng đất lịch sử anh hùng đang khẳng định vị thế bằng con đường riêng: phát triển bền vững dựa trên nền tảng văn hóa. Giữ hồn di sản và khơi nguồn sáng tạo, đó là hành trình mà ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đang nỗ lực thực hiện với tất cả niềm tự hào và trách nhiệm.

Văn hóa - nền tảng tinh thần và động lực phát triển

Trên mảnh đất miền biên viễn Điện Biên, nơi vang vọng âm hưởng chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, văn hóa không chỉ là niềm tự hào quá khứ mà đang trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển hôm nay. Điện Biên hội tụ 19 dân tộc anh em, mỗi dân tộc mang theo một kho tàng di sản quý báu được trao truyền, sáng tạo qua bao thế hệ. Từ nghệ thuật xòe Thái, tiếng khèn Mông đến lễ hội Hoa Ban ngập tràn sắc xuân…, tất cả đã tạo nên bản sắc riêng biệt của vùng đất này.

Khi nhận định về tiềm năng văn hoá to lớn của tỉnh trong hành trình phát triển, ông Trần Hải Hà, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên khẳng định: “Từ quan điểm của Đảng, Nhà nước, những năm qua tỉnh Điện Biên luôn coi văn hóa là nền tảng của phát triển. Rất nhiều chính sách, định hướng lớn của tỉnh về bảo tồn, phát triển văn hoá được đưa ra gắn chủ trương, chính sách với thực tiễn tại tỉnh. Đây là cơ sở định hướng cho ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch triển khai”.

Quan điểm ấy thể hiện rõ tầm nhìn của tỉnh trong thời kỳ hội nhập: lấy văn hóa làm gốc, con người làm trung tâm, sáng tạo làm động lực để Điện Biên không chỉ gìn giữ bản sắc mà còn vươn mình trong không gian phát triển hiện đại.

Lễ hội Ném còn 3 nước Việt Nam - Lào - Trung Quốc năm 2025

Từ bảo tồn đến phát huy, phát triển

Những năm gần đây, Điện Biên đã ghi dấu nhiều nỗ lực trong công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị văn hóa. Rất nhiều điểm đến, di tích, công trình lịch sử, văn hoá đã được trùng tu, bảo tồn, đầu tư xây dựng. Tiêu biểu như Di tích Quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ, các công trình tôn vinh, tưởng niệm như Tượng đài, Bảo tàng, Nghĩa trang liệt sĩ, Đền thờ liệt sĩ, Khu tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp… cho đến Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đồi E2 vừa khánh thành ngày 31/01/2026 đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho Nhân dân, du khách.

Các lễ hội truyền thống như Xên bản, Gầu Tào, Lễ mừng cơm mới, Nhảy lửa, Tết té nước, Lễ hội Đền Hoàng Công Chất… được quan tâm tổ chức song song với các lễ hội văn hoá, du lịch như Lễ hội Hoa Ban, Lễ hội đua thuyền đuôi én, Lễ hội Hoa Anh đào. Công tác tổ chức ngày càng chuyên nghiệp, đề cao tính cộng đồng, khuyến khích sự tham gia trực tiếp của các chủ thể văn hoá. Những lễ hội đó vừa bảo tồn nét nguyên bản vừa trở thành nguồn tài nguyên quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương mà mũi nhọn là du lịch. Nghệ thuật hát Then, đàn tính, nghệ thuật xòe Thái được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã tích cực đưa di sản văn hoá Điện  Biên, Tây Bắc đi xa hơn, tiếp cận với nhiều người hơn. Cùng với đó, mô hình bản văn hóa, du lịch cộng đồng tại bản Che Căn, bản Ten, bản Nà Sự… đang giúp du khách được “chạm” vào văn hóa bản địa, đồng thời tạo môi trường để di sản được gìn giữ, phát huy. Bảo tồn không còn là giữ nguyên trạng mà là giữ tinh thần sống của văn hóa, để văn hóa hoà trong đời sống mới. 

Tiếng trống, chiêng ngày hội

Văn hóa và du lịch đang cùng hòa nhịp để tạo nên sức bật mới cho Điện Biên. “Chúng tôi không chỉ khôi phục mà còn thổi hồn sáng tạo vào các giá trị truyền thống. Điệu xòe, món ăn, câu hát đều có thể trở thành sản phẩm du lịch mang thương hiệu Điện Biên”; “Đưa văn hóa trở lại trung tâm của đời sống chính là cách chúng tôi tạo ra những giá trị bền vững cho du lịch. Khi lịch sử, văn hoá được kể bằng câu chuyện du lịch, Điện Biên sẽ sống động trong trái tim du khách.” - ông Trần Hải Hà chia sẻ.

Nhờ gắn kết hài hòa giữa di sản và du lịch, du lịch Điện Biên đã tạo dấu ấn, hình thành “thương hiệu” riêng trong lòng du khách. Trong năm 2025, tỉnh Điện Biên đón trên 1,45 triệu lượt khách, tổng doanh thu từ hoạt động du lịch đạt hơn 2.645 tỷ đồng. Kết quả này gắn liền với việc tổ chức thành công nhiều sự kiện chính trị, văn hóa, du lịch, đối ngoại quy mô lớn. Đồng thời cũng là minh chứng khẳng định du lịch là cầu nối hữu hiệu để văn hóa Điện Biên lan tỏa, phát triển, khẳng định giá trị trong thực tiễn phát triển chung của tỉnh.

Biến thách thức thành mạch nguồn sáng tạo

Bên cạnh kết quả đạt được, văn hóa tỉnh Điện Biên vẫn đối diện không ít khó khăn. Thách thức lớn nhất là nguy cơ thương mại hóa lễ hội, di sản, dẫn đến mai một tính nguyên gốc. Nguồn nhân lực văn hóa còn mỏng, hạ tầng cơ sở hạn chế, công tác chuyển đổi số trong quảng bá di sản vẫn ở giai đoạn khởi đầu. Các nghệ nhân dân gian tuổi ngày càng cao, sự kế cận của lớp trẻ chưa được như mong muốn. Quá trình giao thoa, tiếp biến văn hoá là rất khó tránh khỏi trong điều kiện hội nhập sâu rộng.

Trước thực tế đó, việc hoạch định hướng đi mới là hết sức cần thiết của tỉnh, của ngành và các địa phương. Cùng với việc tích cực tham mưu tỉnh ban hành các chính sách, cơ chế để bảo tồn, phát triển văn hoá, ngành Văn hoá, Thể thao và Du lịch đang nỗ lực đổi mới tư duy và cách làm. Ngành tập trung phát huy những mặt tích cực đã đạt được, đề ra những hướng đi phù hợp với sự vận động của bối cảnh và yêu cầu do thực tiễn đặt ra.

Trước hết, cần quan tâm đến yếu tố con người - chủ thể sáng tạo, hưởng thụ văn hoá. “Văn hóa không thể bảo tồn bằng mệnh lệnh hành chính. Phải làm cho người dân thấy họ là chủ thể của văn hóa, là người mang, người giữ, người truyền. Khi đó, văn hóa mới thực sự sống”, ông Trần Hải Hà nhấn mạnh. Ngành tham mưu tỉnh chú trọng đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác văn hóa; kịp thời tôn vinh các nghệ nhân dân gian; tuyên truyền nâng cao nhận thức, khuyến khích nhân dân, nhất là học sinh, sinh viên tìm hiểu, thực hành, tham gia vào các hoạt động, sự kiện văn hoá mang tính truyền thống.

Trải nghiệm dệt truyền thống dân tộc Lào tại Triển lãm thành tựu 80 năm phát triển KT-XH

Bên cạnh đó, cần tiếp tục nâng cao đời sống văn hóa cơ sở, xây dựng con người Điện Biên đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh. Tăng cường bảo tồn, tôn tạo di tích lịch sử và di sản văn hoá truyền thống các dân tộc; gắn kết bảo tồn với phát huy, phát triển. Nâng cao chất lượng công tác truyền thông, quảng bá; trong đó đặc biệt chú trọng đến chuyển đổi số và truyền thông sáng tạo; tạo mối quan hệ liên kết, phối hợp chặt chẽ, thực chất giữa ngành với các cơ quan báo chí, truyền thông và KOLs, KOCs, các cá nhân có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Từng bước phát triển công nghiệp văn hóa gắn với sản phẩm du lịch đặc trưng. Đây sẽ là cách làm phù hợp, khả thi, vừa khai thác, phát huy được nguồn tài nguyên sẵn có, vừa tận dụng được những thời cơ do bối cảnh mang lại, nhất là công cuộc chuyển đổi số mà Đảng, Nhà nước và tỉnh Điện Biên đang tập trung đẩy mạnh.

Kỷ nguyên vươn mình của quốc gia, dân tộc mở ra những cơ hội và thách thức đan xen. Với Điện Biên, văn hóa chính là “sức mạnh mềm” của lòng dân, của bản sắc và trí tuệ. Từ nét đẹp giàu bản sắc nơi vùng cao, biên giới đến những công trình hiện đại nơi trung tâm đô thị, văn hóa vẫn luôn được giữ gìn, được coi là sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại, là động lực để khơi dậy khát vọng Điện Biên vươn lên mạnh mẽ hơn trong hành trình mới.