Cùng thuộc dân tộc Mông, nhưng đồng bào ở các vùng miền khác nhau lại có những nét riêng trong trang phục, tiếng nói, phong tục và sinh hoạt văn hóa, tạo nên bức tranh văn hóa Mông phong phú, đa sắc.

Tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV năm 2026 tổ chức tại tỉnh Điện Biên, những nét riêng ấy cùng hội tụ, góp phần tôn vinh bản sắc và mở ra cơ hội để các địa phương chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn, phát huy di sản gắn với phát triển du lịch.

Mỗi vùng đất, một sắc màu riêng

Trong đời sống của đồng bào Mông, hình ảnh đầu tiên thu hút ánh nhìn chính là những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ sắc màu với hoa văn vô cùng tinh xảo. Tuy nhiên, mỗi ngành Mông lại sở hữu một tư duy thiết kế và phong cách thẩm mỹ riêng, phản ánh quá trình thích ứng và lịch sử cư trú độc đáo.

Tại Bắc Hà (tỉnh Lào Cai) – nơi người Mông Hoa chiếm đa số, nghệ thuật may thêu trang phục thể hiện sự cầu kỳ đặc trưng. Chị Sùng Thị Xoa (thôn Bản Phố 1, xã Bắc Hà) chia sẻ: Dù áp dụng chung kỹ thuật thêu tay thủ công truyền thống, bộ trang phục của người Mông Hoa ở Bắc Hà vẫn có sự khác biệt rõ rệt so với trang phục của người Mông ở Điện Biên. Sự khác biệt này thể hiện rõ ở cách phối màu sắc, phom dáng váy xòe và tư duy tạo hình hoa văn.

Bên cạnh trang phục, về mặt ngôn ngữ, người Mông giữa các vùng miền dù vẫn có thể nghe hiểu lẫn nhau nhưng ngữ điệu phát âm lại mang nét đặc trưng vùng miền - tương tự như sự khác biệt giữa giọng nói miền Bắc và miền Nam của tiếng Việt.

Trong khi đó, tại tỉnh Phú Thọ, đồng bào Mông tập trung chủ yếu tại xã Pà Cò. Theo ông Sùng A Chênh, Bí thư Đảng ủy xã Pà Cò, cộng đồng người Mông tại đây thuộc ngành Mông Đô (Mông Đen). So sánh với người Mông tại tỉnh Điện Biên, tiếng nói giữa hai vùng có sự khác biệt cơ bản về âm điệu dù chữ viết giữ nguyên tính tương đồng. Về trang phục, người Mông Đô ở Pà Cò mang nét cách tân khá rõ nét so với kiểu dáng truyền thống xưa, đồng thời giao thoa và mang nhiều nét tương đồng với một số nhánh Mông tại tỉnh Sơn La.

Nghệ nhân Giàng A Sếnh tham gia biểu diễn múa gậy sênh tiền và thổi khèn môi của đoàn Đắk Lắk đã đưa người xem đến gần hơn với những loại hình nghệ thuật gắn bó với đời sống đồng bào. Âm điệu, nhịp điệu biểu diễn và động tác của nghệ nhân góp phần tái hiện không khí sinh hoạt văn hóa đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Chị Nguyễn Dương Ngọc Thu, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cho biết đồng bào còn mang đến ngày hội những nét đặc trưng khác gồm sản vật địa phương (sầu riêng, cà phê), tái hiện không gian chợ phiên và giới thiệu bộ sưu tập trang phục đa dạng từ đời thường, lễ hội cho đến trang phục cưới hỏi.

Tại tỉnh Thái Nguyên, dù đồng bào dân tộc Mông chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ (khoảng gần 40.000 người, tương đương 2,21% dân số toàn tỉnh), nhưng cộng đồng người Mông nơi đây chưa bao giờ để phai nhạt các giá trị truyền thống. Tham gia ngày hội văn hóa, đồng bào Mông Thái Nguyên mang đến những sản phẩm thổ cẩm tinh xảo cùng hình ảnh tái hiện sinh hoạt đời sống chân thực nhất.

Tiết mục biểu diễn múa gậy sênh tiền và thổi khèn môi của đoàn Đắk Lắk đã đưa người xem đến gần hơn với những loại hình nghệ thuật gắn bó với đời sống đồng bào.